Ý nghĩa Tết cơm mới đối với đồng bào dân tộc tại Sapa

Cứ mỗi dịp thu về, đồng bào các dân tộc tại Sapa lại nô nức tổ chức Tết cơm mới. Tết cơm mới như là lời cảm ơn với trời đất cũng như ông bà tổ tiên và cầu mong cho một vụ mùa mới bội thu. Mỗi một cộng đồng người dân tộc sẽ có cách riêng để tổ chức Tết cơm mới nhưng nổi bật nhất vẫn là Tết cơm mới của cộng đồng dân tộc người Giáy và người Xá Phó.

Tết cơm mới thường được tổ chức vào cuối tháng 8 hoặc tháng 9 tùy vào từng vùng, từng tập quán canh tác của người dân. Và cũng tùy từng dân tộc mà Tết cơm mới cũng được tổ chức theo cách riêng , nhưng đều mang một ý nghĩa tạ ơn và nguyện ước.

Tết cơm mới của người Xá Phó

Khi những thửa ruộng bậc sang bắt đầu ngả sang sắc vàng của lúa chín, người dân nơi đây sẽ chọn một ngày để tổ chức Tết cơm mới. Vào sáng sớm của ngày làm lễ, một người phụ nữ trong gia đình sẽ ra ngoài ruộng để cắt những bông lúa đầu vụ mà không nói với ai. Phong tục này mang ý nghĩa là rước hồn lúa về nhà nên càng để ít người biết thì càng tốt.

Lễ hội cơm mới của người Xá Phó
Lễ hội cơm mới của người Xá Phó

Lúa khi được cắt về thì sẽ được xay xát thành gạo để nấu cơm cúng tổ tiên. Ngày nấu gạo thì phải cất toàn bộ lúa mới, dọn dẹp sạch sẽ, tượng trưng cho sự nghênh đón hồn lúa mới về. Mâm cúng tổ tiên phải có xôi, cơm tẻ, cát, hoa chuối, cà xanh, thịt gà, ống nứa để đựng rượu, chén, bát, đũa và chỉ để buộc tay. Ngoài mâm cúng tổ tiên phải có mâm cúng ma được đặt ở mép nhà và mâm cúng trời đất được đặt ở ngoài sân. Sau khi làm lễ, cả nhà sẽ cùng đoàn tụ quây quần ăn cơm cùng nhau hát và khèn những bài hát mang âm hưởng dân tộc.

Tết cơm mới của người Giáy

Khác với người Xá Phó, người Giáy thường rủ nhau ra đồng để gặt những bông lúa đầu tiên của mùa vụ. Sau khi lúa mang về, những hạt thóc sẽ được tuốt ra và đem lên rang. Khi những hạt thóc đã vàng sẽ được đổ ra một chiếc máng. Các chàng trai cô gái có sức khỏe, sẽ thay nhau dùng những chiếc chày gỗ to giã xuống máng đến khi bong hết vỏ trấu ra khỏi hạt gạo. Khi đã loại hết vỏ trấu cũng là lúc món cốm non vẫn còn nguyên sữa của những hạt lúa mới đã hoàn thành.

Lễ hội cơm mới của người Giáy
Lễ hội cơm mới của người Giáy

Sau đó, những hạt cốm màu xanh non thơm phức sẽ được mang lên mâm cơm cúng từ sáng, đến chiều mới tiếp tục cho thịt gà, vịt, xôi được nấu từ gạo vụ mùa trước, rượu, vài hòn đá cuội… lên mâm cơm cúng. Mâm cơm cúng mang ý nghĩa là cái cũ đón cái mới, vụ mới gối vào vụ cũ, mong ước quanh năm sẽ được no đủ. Cũng giống như người Xá Phó, sau khi cúng xong, cả dòng họ sẽ cùng nhau quây quẩn bên mâm cơm nói cười vui vẻ, cùng với những điệu nhảy, điệu khen, bài hát…